Η Ευρωπαϊκή Ένωση προχωρά σε μία από τις
σημαντικότερες παρεμβάσεις των τελευταίων ετών στην προστασία των καταναλωτών,
καθιερώνοντας το «δικαίωμα στην επισκευή» (Right to Repair). Η νέα ευρωπαϊκή
νομοθεσία υποχρεώνει τους κατασκευαστές να διευκολύνουν την επισκευή μιας
σειράς ηλεκτρικών και ηλεκτρονικών προϊόντων, από πλυντήρια και ψυγεία μέχρι
smartphones, tablets και άλλες φορητές συσκευές, περιορίζοντας την πρακτική της
πρόωρης αντικατάστασής τους.
Με τους νέους κανόνες, οι εταιρείες οφείλουν
να διαθέτουν ανταλλακτικά για αρκετά χρόνια μετά την πώληση ενός προϊόντος, να
παρέχουν οδηγίες επισκευής και τεχνική τεκμηρίωση τόσο στα εξουσιοδοτημένα όσο
και στα ανεξάρτητα συνεργεία, ενώ τα ανταλλακτικά θα πρέπει να διατίθενται σε
λογικές τιμές και μέσα σε εύλογο χρονικό διάστημα. Παράλληλα, απαγορεύονται
πρακτικές που εμποδίζουν αδικαιολόγητα την επισκευή, όπως η χρήση λογισμικού ή
τεχνικών περιορισμών που «κλειδώνουν» τη λειτουργία της συσκευής μετά την
αντικατάσταση εξαρτημάτων.
Στόχος της πρωτοβουλίας είναι να
αντιμετωπιστεί η προγραμματισμένη αχρήστευση, δηλαδή ο σχεδιασμός προϊόντων με
περιορισμένη διάρκεια ζωής ή με τόσο υψηλό κόστος επισκευής ώστε να συμφέρει
περισσότερο η αγορά νέας συσκευής. Η πρακτική αυτή έχει δεχθεί έντονη κριτική
τα τελευταία χρόνια, καθώς συμβάλλει στη ραγδαία αύξηση των ηλεκτρονικών
αποβλήτων και επιβαρύνει σημαντικά τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι η εφαρμογή
του «δικαιώματος στην επισκευή» θα μειώσει σημαντικά τα απόβλητα ηλεκτρικού και
ηλεκτρονικού εξοπλισμού, τα οποία αποτελούν ένα από τα ταχύτερα αυξανόμενα
ρεύματα απορριμμάτων παγκοσμίως. Παράλληλα, οι καταναλωτές θα έχουν τη
δυνατότητα να παρατείνουν τη διάρκεια ζωής των συσκευών τους, εξοικονομώντας
χρήματα και περιορίζοντας την ανάγκη για συχνές αγορές νέων προϊόντων.
Η νέα νομοθεσία αναμένεται επίσης να
δημιουργήσει νέες ευκαιρίες για την αγορά επισκευών στην Ευρώπη, ενισχύοντας
τις μικρές επιχειρήσεις και τα ανεξάρτητα εργαστήρια τεχνικής υποστήριξης. Με
τον τρόπο αυτό, η ΕΕ επιχειρεί να ενισχύσει την κυκλική οικονομία, όπου τα
προϊόντα επισκευάζονται, επαναχρησιμοποιούνται και ανακυκλώνονται αντί να
καταλήγουν πρόωρα στα απορρίμματα.
Το «δικαίωμα στην επισκευή» αποτελεί βασικό
πυλώνα της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας και σηματοδοτεί μια αλλαγή φιλοσοφίας:
από την κουλτούρα της συνεχούς αντικατάστασης στην κουλτούρα της συντήρησης,
της επισκευής και της βιώσιμης κατανάλωσης, προς όφελος τόσο των πολιτών όσο
και του περιβάλλοντος.
