Το
συμπέρασμα μένει το ίδιο στη μια μελέτη μετά την άλλη: τα μεγάλα γλωσσικά
μοντέλα (LLM), η τεχνολογία πίσω από την επανάσταση της ΑΙ, είναι καλύτερα στο
να πείθουν τους ανθρώπους από ό,τι οι ίδιοι οι άνθρωποι, ακόμα και οι
βραβευμένοι ρήτορες.
Η επίκληση
στη λογική και σε αδιάσειστα στοιχεία είναι ένας από τους τρόπους με τους
οποίους τα chatbot πείθουν τους χρήστες. Ένας άλλος είναι το ψέμα και η
παραπλάνηση.
Δεδομένου
ότι οι μηχανές θα μπορούσαν έτσι να χρησιμοποιηθούν για μαζική χειραγώγηση, το
ερώτημα συγκεντρώνει μεγάλο ερευνητικό ενδιαφέρον.
«Ένα νέο
ερευνητικό πεδίο αναδύεται. Νομίζω ότι οι άνθρωποι ενδιαφέρονται πολύ για τις
πειστικές δυνατότητες της τεχνητής νοημοσύνης» λέει στο περιοδικό Science ο Σάντερ φαν ντερ Λίντεν, ψυχολόγος
του Πανεπιστημίου.
«Τόσο για
ηθικούς όσο και για ανήθικους λόγους» προσθέτει.
Οι άνθρωποι
ανέκαθεν αναγνώριζαν ότι η πειθώς είναι δύναμη. Η Διδασκαλία του Πταχοτέπ, έργο που γράφτηκε γύρω στο 2300
π.Χ. στην αρχαία Αίγυπτο, παρείχε συμβουλές για το πώς να κερδίζει κανείς μια
διαφωνία. Στο έργο του Φαίδρος τον 4ο αιώνα π.Χ. ο Πλάτωνας προειδοποίησε
ότι ο γραπτός λόγος επιτρστους ανθρώπους να πείθουν τους άλλους χωρίς να τους
δίνει την ευκαιρία να αμφισβητήσουν τις ιδέες τους.
Μπαράζ επιχειρημάτων
Η πρώτη
σχετική έρευνα ήρθε το 2022, πριν από το δημόσιο λανσάρισμα του ChatGPT. Το
2022, ο Ρομπ Ουίλερ, κοινωνιολόγος του Στάνφορντ, πειραματιζόταν με το GPT
Playground, μια αρχική βερσιόν του μοντέλου της OpenAI που είχε διατεθεί σε
ερευνητές.
Η ομάδα του
Ουίλερ ζήτησε από το chatbot να συντάξει μηνύματα των 200 λέξεων που θα έπειθαν
τον κόσμο για την αξία πολιτικών όπως ο φόρος άνθρακα ή η απαγόρευση κατοχής
επιθετικών όπλων στις ΗΠΑ. Δοκιμές με εθελοντές έδειξαν ότι η ΑΙ ήταν εξίσου
πειστική με μηνύματα που είχαν γραφεί με ανθρώπους, με μια σημαντική όμως
διαφορά.
Ενώ οι
άνθρωποι έλεγαν ιστορίες ή απηύθυναν εκκλήσεις σε προσωπικό επίπεδο, η μηχανή
βασιζόταν περισσότερο στη λογική και τις αξιόπιστες ενδείξεις, ανέφεραν οι
ερευνητές στο Nature Communications –ένα εύρημα που επιβεβαιώνεται
από νεότερες μελέτες.
Από το 2022
μέχρι σήμερα, τα LLM φαίνεται πως έχουν γίνει ακόμα πιο πειστικά. Μελέτη που
παρουσιάστηκε ως προδημοσίευση των Ιούνιο διαπίστωνε ότι, είτε
επρόκειτο για το ChatGPT, είτε για το Claude της Anthropic, είτε για το Gemini
της Google, τα chatbot είχαν συστηματικά καλύτερες επιδόσεις από τους
ανθρώπους, ακόμα και από παγκόσμιους πρωταθλητές της ρητορικής, οι οποίοι
μάλιστα έλαβαν ένα μπόνους βάσει του πόσο πειστικοί ήταν.
Στο πείραμα
συμμετείχαν περισσότεροι από 2.000 άνθρωποι, οι οποίοι συζήτησαν πολιτικά
θέματα, από την υποβοηθούμενη αυτοκτονία μέχρι την απαγόρευση των social media
για τους νέους, είτε με έναν ανθρώπινο ρήτορα είτε με το Claude.
Παράδειγμα,
μια 45χρονη γυναίκα που συζήτησε με το chatbot αν η Βρετανία θα πρέπει να
επιβάλει αυστηρότερες ποινές για ειρηνικές διαδηλώσεις που κλείνουν δρόμους ή
ενεργειακές εγκαταστάσεις.
Η γυναίκα
αρχικά τασσόταν κατά, επισημαίνοντας ότι υπάρχει ήδη νομοθεσία που καλύπτει για
παράδειγμα την πρόκληση ζημιών σε δημόσια περιουσία.
Το Claude
ξεκίνησε την πολεμική του με μια κολακεία: «Θίγετε ένα εξαιρετικό σημείο
σχετικά με την ισχύουσα νομοθεσία» είπε.
Και μετά
άρχισε να παραθέτει μια σειρά από γεγονότα και παραδείγματα. Μεταξύ άλλων,
έφερε το παράδειγμα της Γερμανίας, όπου μια νέα, αυστηρότερη νομοθεσία για την
παρεμπόδιση της κυκλοφορίας δεν οδήγησε σε μείωση των διαδηλώσεων γενικότερα,
και πρότεινε ως λύση την πολιτική της Σκωτίας, η οποία εκδίδει πρόστιμα
παρακάμπτοντας τις χρονοβόρες δίκες.
Στην αρχή
της συζήτησης, η γυναίκα δήλωνε ότι η υποστήριξή της για αυστηρότερες ποινές
ήταν μηδέν με μέγιστο το 100. Μέχρι να τελειώσει η συζήτηση, είχε φτάσει το
84,7%.
Η μελέτη
«είναι ήδη μια δημοσίευση-ορόσημο στο πεδίο της πολιτικής πειθούς και της
συμπεριφοράς της ΑΙ και των ανθρώπων» σχολίασε ο Ουίλερ, ο οποίος δεν
συμμετείχε στο πείραμα.
Τα ευρήματα
επιβεβαιώνονται από άλλες έρευνες. Σε μία από αυτές, τα μηνύματα της ΑΙ για πολιτικά
θέματα όπως η μετανάστευση αξιολογήθηκαν ως τουλάχιστον εξίσου πειστικά με αυτά
που είχαν γραφτεί από πολιτικούς συμβούλους. Σε μια άλλη, τα επιχειρήματα των chatbot για τα εμβόλια ήταν πιο
πειστικά από τα μηνύματα των Κέντρων Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων. Και σε μια τρίτη, μια δεκάλεπτη συζήτηση με LLM, για
θέματα όπως η άμβλωση και οι σχολικές ποδιές, έπεισε τους εθελοντές περισσότερο
από ό,τι οι άνθρωποι.
Η επίκληση
στη λογική και τα γεγονότα φαίνεται πως είναι σημείο-κλειδί: σε προδημοσίευση του 2025, ο Κοστέλο διαπίστωνε ότι
o μόνος τρόπος να κάνεις τα chatbot να αποτύχουν να μεταπείσουν οπαδούς θεωριών
συνωμοσίας είναι να τους απαγορεύσεις να χρησιμοποιούν λογικά επιχειρήματα ή
πειστήρια.
Θεωρίες συνωμοσίας
Μια μεγάλη
έκπληξη για τους ερευνητές ήρθε το 2024, όταν η ομάδα του Τομ Κοστέλο,
ψυχολόγου στο Πανεπιστήμιο Carnegie Mellon, ανέφερε στο Science ότι το ChatGPT μπορούσε να
μεταπείσει πιστούς διαφόρων θεωριών συνωμοσίας, όπως η θεωρία ότι πίσω από τις
επιθέσεις της 11ης Σεπτεβρίου κρυβόταν η αμερικανική κυβέρνηση, ή
ότι η βρετανική βασιλική οικογένεια συνωμότησε για να σκοτώσει την πριγκίπισσα
Νταϊάνα.
Τα ευρήματα
προκάλεσαν εντύπωση επειδή οι θεωρίες συνωμοσίας είναι διαβόητα ανθεκτικές στην
πειθώ. «Σοκαριστήκαμε όταν είδαμε τα αποτελέσματα» είπε ο Γκόρντον
Πένικουκ, ψυχολόγος του Πανεπιστημίου Κορνέλ και μέλος της ερευνητικής ομάδας.
Σε νέα
μελέτη, διαθέσιμη μέχρι στιγμής μόνο ως προδημοσίευση, η ίδια ομάδα αναφέρει ότι η ΑΙ
μπορεί να πείθει τους χρήστες να ασπαστούν θεωρίες συνωμοσίας με την ίδια
αποτελεσματικότητα.
Αυτό,
βέβαια, δημιουργεί ανησυχίες ότι η πειθώς της ΑΙ θα μπορούσε να αξιοποιηθεί από
κακόβουλους παράγοντες. Μια πρώτη γεύση ήρθε τον Απρίλιο του 2025, όταν
ερευνητές του Πανεπιστημίου της Ζυρίχης δημιούργησαν ψεύτικους λογαριασμούς και
γέμισαν με μηνύματα γραμμένα από ΑΙ μια κοινότητα στο Reddit με την ονομασία
r/changemyview, στην οποία οι χρήστες προκαλούν άλλα μέλη της κοινότητας να
προσπαθήσουν να τους αλλάξουν θέμα για κάποιο ζήτημα.
Ένας από
τους ψεύτικους λογαριασμούς υποτίθεται ότι ανήκε σε έναν άνδρα που είχε πέσει
θέμα βιασμού, ένας άλλος σε ψυχολόγο που ειδικευόταν στην κακοποίηση. Η
κοινότητα του Reddit δεν γνώριζε ότι τα μηνύματα προέρχονταν από chatbot και,
όταν το αντιλήφθηκε, χρήστες και ειδικοί καταδίκασαν τη μελέτη ως
ανήθικη.
Χρήμα και εξουσία
Τα μεγάλα
γλωσσικά μοντέλα πείθουν με τα λογικά τους επιχειρήματα, δείχνουν οι μελέτες,
όταν όμως εκπαιδεύονται για να γίνουν ακόμα πιο πειστικά αρχίζουν να
απομακρύνονται από την αλήθεια, όπως έδειχνε μελέτη του 2025 στο Science. Όπως
φαίνεται, τα μοντέλα αντιλαμβάνονται ότι τα «γεγονότα» είναι αυτό που πείθει
τους ανθρώπους, και δεν διστάζουν να επινοήσουν «αλήθειες» για να μεταπείσουν
τον συνομιλητή.
Το φαινόμενο
αυτό θα μπορούσε να επιδεινωθεί καθώς οι εταιρείες ΑΙ και οι χρήστες της
τεχνολογίας προσπαθούν να κεφαλαιοποιήσουν τα ταλέντα της μηχανής. Στο μέλλον,
για παράδειγμα, τα LLM θα μπορούσαν να αξιοποιήσουν την πειθώ τους για να
προωθούν συγκεκριμένα προϊόντα ή, ακόμα χειρότερα, συγκεκριμένα αφηγήματα.
Σε μια πρόσφατη μελέτη, η ομάδα του Ιγιάντ Ράχουαν,
διευθυντή του γερμανικού Ινστιτούτο Μαξ Πλανκ για την Ανθρώπινη Ανάπτυξη,
έδειξε ότι ένας βοηθός ΑΙ μπορούσε να πείσει τους αναγνώστες ποιο από τα δύο
βιβλία ενός ιάπωνα συγγραφέα έπρεπε να επιλέξουν.
Η αξιοποίηση
της ΑΙ για διαφημιστικούς σκοπούς μοιάζει ήδη αναπόφευκτη. Ένας μεγαλύτερος
κίνδυνος είναι ωστόσο ο χειρισμός της κοινής γνώμης, δεδομένου ότι η τεχνολογία
της τεχνητής νοημοσύνης βρίσκεται σήμερα στα χέρια λίγων εταιρειών.
Όπως το
έθεσε ο Ράχουαν, αν το ChatGPT ή το Claude «αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο μιλά
για τη Γάζα ή την Ουκρανία ή για οποιοδήποτε άλλο ζήτημα, πόσο μπορεί αυτό να
επηρεάσει την κοινή γνώμη;»
