Για χρόνια,
η αγορά των smartphones κινήθηκε με μία απλή λογική: κάθε δύο ή τρία χρόνια ο
καταναλωτής έπρεπε να αγοράζει νέο κινητό. Οι εταιρείες σχεδίαζαν συσκευές όλο
και πιο λεπτές, πιο κλειστές και πιο δύσκολες στην επισκευή. Η μπαταρία ήταν
συνήθως κολλημένη στο εσωτερικό, τα ανταλλακτικά σπάνια ή πανάκριβα και οι
ενημερώσεις λογισμικού σταματούσαν γρήγορα, αναγκάζοντας τον χρήστη να αλλάξει
συσκευή ακόμη κι αν αυτή λειτουργούσε.
Αυτό το
μοντέλο όμως τελειώνει. Η Ευρωπαϊκή Ένωση αποφάσισε να επιβάλει ένα εντελώς νέο
πλαίσιο για όλα τα κινητά τηλέφωνα και τα tablets που θα πωλούνται στην
ευρωπαϊκή αγορά. Οι αλλαγές εντάσσονται στον νέο κανονισμό οικολογικού
σχεδιασμού, που αποτελεί μέρος της ευρύτερης στρατηγικής των Βρυξελλών για
μείωση των ηλεκτρονικών αποβλήτων, μεγαλύτερη διάρκεια ζωής των συσκευών και
περιορισμό της εξάρτησης των καταναλωτών από τις μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας.
Η
πρωτοβουλία αυτή συνδέεται άμεσα με τη στρατηγική της προέδρου της Ευρωπαϊκής
Επιτροπής Ούρσουλα Φον Ντερ Λαϊεν για μια πιο «πράσινη» ευρωπαϊκή οικονομία, στην
οποία τα προϊόντα θα πρέπει να διαρκούν περισσότερο και να επισκευάζονται
ευκολότερα, αντί να πετιούνται.
Η πιο
σημαντική αλλαγή αφορά τη μπαταρία. Μέχρι σήμερα, οι περισσότεροι κατασκευαστές
σχεδίαζαν συσκευές στις οποίες η μπαταρία δεν μπορούσε να αφαιρεθεί χωρίς
ειδικά εργαλεία, θερμότητα ή τεχνική υποστήριξη. Σε πολλές περιπτώσεις, η
αντικατάστασή της κόστιζε τόσο πολύ ώστε ο χρήστης προτιμούσε να αγοράσει νέο
κινητό.
Από το 2027
και μετά, οι εταιρείες θα υποχρεώνονται να κατασκευάζουν κινητά στα οποία η
μπαταρία θα μπορεί να αντικαθίσταται εύκολα. Ο χρήστης θα πρέπει να μπορεί να
ανοίγει τη συσκευή και να αλλάζει την μπαταρία χωρίς περίπλοκες διαδικασίες,
χωρίς ειδικό εξοπλισμό και χωρίς να καταστρέφεται το κινητό. Αυτό δεν σημαίνει
απαραίτητα επιστροφή στα παλιά κινητά με αφαιρούμενο καπάκι, αλλά σημαίνει ότι
οι συσκευές θα πρέπει να σχεδιάζονται έτσι ώστε η μπαταρία να μπορεί να
αντικατασταθεί γρήγορα και με χαμηλό κόστος.
Πιο ανθεκτική μπαταρία
Παράλληλα, η
ίδια η μπαταρία θα πρέπει να είναι πολύ πιο ανθεκτική. Οι νέοι κανόνες
προβλέπουν ότι θα πρέπει να διατηρεί τουλάχιστον το 80% της αρχικής της
απόδοσης ακόμη και μετά από 800 πλήρεις κύκλους φόρτισης. Με απλά λόγια, ένα
κινητό που φορτίζεται σχεδόν καθημερινά θα μπορεί να λειτουργεί για πολλά περισσότερα
χρόνια χωρίς η μπαταρία του να «καταρρεύσει» μετά από δύο χρόνια χρήσης.
Η δεύτερη
μεγάλη αλλαγή αφορά την επισκευή. Οι κατασκευαστές θα υποχρεωθούν να διαθέτουν
ανταλλακτικά για αρκετά χρόνια μετά τη διακοπή πώλησης ενός μοντέλου. Οθόνες,
κάμερες, θύρες φόρτισης, κουμπιά, μπαταρίες και άλλα βασικά εξαρτήματα θα
πρέπει να παραμένουν διαθέσιμα στην αγορά για επτά χρόνια. Επιπλέον, τα
ανταλλακτικά θα πρέπει να παραδίδονται γρήγορα, μέσα σε λίγες εργάσιμες ημέρες,
ώστε να μην χρειάζεται ο καταναλωτής να περιμένει εβδομάδες ή μήνες για μία
επισκευή.
Η απόφαση
αυτή αναμένεται να αλλάξει δραστικά την αγορά. Μέχρι σήμερα, όπως καταγγέλουν
καταναλωτές στην Ευρώπη, πολλές εταιρείες κρατούσαν τα ανταλλακτικά
περιορισμένα ή δυσκόλευαν σκόπιμα τις επισκευές, είτε μέσω υψηλών τιμών είτε
μέσω αποκλεισμού ανεξάρτητων τεχνικών. Με τους νέους κανόνες, όχι μόνο θα
υπάρχουν ανταλλακτικά, αλλά και οι επαγγελματίες επισκευαστές θα πρέπει να
έχουν πρόσβαση στο απαραίτητο λογισμικό και στα εργαλεία που χρειάζονται για να
επισκευάζουν μία συσκευή.
Αυτό
σημαίνει ότι μικρά καταστήματα επισκευών θα μπορούν να επιστρέψουν δυναμικά
στην αγορά, ενώ ο καταναλωτής θα έχει περισσότερες επιλογές και χαμηλότερο
κόστος. Η εποχή όπου μία σπασμένη οθόνη ή μία χαλασμένη μπαταρία οδηγούσε
αυτόματα στην αγορά νέου κινητού φαίνεται ότι σταδιακά φτάνει στο τέλος της.
Εξίσου
σημαντικές είναι οι αλλαγές στο λογισμικό. Μέχρι σήμερα, αρκετά smartphones
έχαναν τις ενημερώσεις τους μετά από τρία ή τέσσερα χρόνια, με αποτέλεσμα να
γίνονται πιο αργά, λιγότερο ασφαλή ή να μην υποστηρίζουν νέες εφαρμογές. Από
εδώ και στο εξής, οι εταιρείες θα είναι υποχρεωμένες να προσφέρουν ενημερώσεις
λογισμικού και λειτουργικού συστήματος για τουλάχιστον πέντε χρόνια μετά τη
διακοπή πώλησης κάθε μοντέλου. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι ένα κινητό θα
μπορεί να παραμένει πλήρως λειτουργικό και ασφαλές για πολύ μεγαλύτερο χρονικό
διάστημα.
Με ειδική ετικέτα
Οι
καταναλωτές θα βλέπουν επίσης για πρώτη φορά μία νέα ειδική ετικέτα επάνω στη
συσκευή, αντίστοιχη με τις ενεργειακές ετικέτες που υπάρχουν ήδη στα ψυγεία ή
στα πλυντήρια. Η ετικέτα αυτή θα δείχνει πόσο ανθεκτικό είναι το κινητό, πόσο
εύκολα επισκευάζεται, πόσο διαρκεί η μπαταρία του, πόσο αντέχει σε πτώσεις,
σκόνη και νερό και πόσο ενεργειακά αποδοτικό είναι.
Το πιο επαναστατικό
στοιχείο είναι ότι θα υπάρχει πλέον και «δείκτης επισκευασιμότητας». Δηλαδή, ο
καταναλωτής θα μπορεί πριν από την αγορά να γνωρίζει αν το συγκεκριμένο μοντέλο
είναι εύκολο ή δύσκολο να επισκευαστεί. Έτσι, δύο κινητά με παρόμοια
χαρακτηριστικά μπορεί να διαφέρουν σημαντικά, επειδή το ένα θα έχει καλύτερη
βαθμολογία επισκευής και μεγαλύτερη διάρκεια ζωής.
Οι αλλαγές
αυτές αναμένεται να επηρεάσουν σημαντικά τους μεγάλους κατασκευαστές όπως η
Apple, η Samsung και η Xiaomi. Ειδικά εταιρείες που έχουν επενδύσει σε εντελώς
«κλειστές» συσκευές θα χρειαστεί να αλλάξουν τον σχεδιασμό τους. Τα κινητά του
μέλλοντος ίσως είναι ελάχιστα πιο παχιά ή πιο βαριά, αλλά θα μπορούν να
επιβιώνουν για περισσότερα χρόνια και να επισκευάζονται χωρίς να θεωρούνται
αναλώσιμα.
Για
ορισμένες εταιρείες, αυτή η αλλαγή αποτελεί μεγάλη πρόκληση. Το σημερινό
επιχειρηματικό μοντέλο βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στη συχνή αντικατάσταση
συσκευών. Αν όμως οι χρήστες κρατούν το ίδιο κινητό για έξι ή επτά χρόνια, οι
εταιρείες θα αναγκαστούν να κερδίζουν περισσότερα από υπηρεσίες, λογισμικό και
επισκευές και λιγότερα από τη διαρκή πώληση νέων μοντέλων.
Αλλαγή φιλοσοφίας
Την ίδια
στιγμή, η νέα νομοθεσία μπορεί να οδηγήσει και σε μία διαφορετική αγορά. Ήδη
εταιρείες έχουν βασίσει τη φιλοσοφία τους στην εύκολη επισκευή και στα
ανταλλακτικά. Μέχρι σήμερα θεωρούνταν μια μικρή εναλλακτική λύση. Από το 2027
όμως, μεγάλο μέρος της φιλοσοφίας τους θα γίνει υποχρεωτικό για όλους.
Για τον
καταναλωτή, το αποτέλεσμα μπορεί να είναι διπλό. Από τη μία πλευρά, τα νέα
κινητά ίσως κοστίζουν ελαφρώς περισσότερο στην αγορά, επειδή οι εταιρείες θα
χρειαστεί να επενδύσουν σε καλύτερες μπαταρίες, πιο ανθεκτικά υλικά και πιο
σύνθετο σχεδιασμό. Από την άλλη όμως, η συσκευή θα διαρκεί πολύ περισσότερο, θα
επισκευάζεται εύκολα και δεν θα χρειάζεται αντικατάσταση τόσο συχνά. Στο τέλος,
ο χρήστης πιθανότατα θα ξοδεύει λιγότερα.
Το μεγάλο
στοίχημα για την Ευρώπη είναι αν μπορεί να αλλάξει όχι μόνο τα προϊόντα, αλλά
και τη νοοτροπία. Για δεκαετίες, η αγορά τεχνολογίας στηρίχθηκε στην ιδέα ότι
κάθε συσκευή έχει μικρή διάρκεια ζωής. Η νέα ευρωπαϊκή νομοθεσία επιχειρεί να
αντιστρέψει αυτή τη λογική και να επιβάλει ένα διαφορετικό μοντέλο: κινητά που
δεν θα αγοράζονται για να αντικατασταθούν γρήγορα, αλλά για να αντέχουν.
